Anielski blask - tajemnica wojny secesyjnej

   Błotniste pola Tennessee podczas krwawej wojny secesyjnej. Pośród tysięcy rannych żołnierzy po bitwie pod Shiloh, odnotowano zjawisko, które przez kolejne dziesięciolecia pozostawało medyczną zagadką. Z głębokich ran postrzałowych zaczęła emanować nienaturalna, błękitna poświata, widoczna w absolutnej ciemności. Obserwacje personelu medycznego wykazały trudny do wyjaśnienia paradoks: żołnierze dotknięci tym luminescencyjnym procesem wykazywali znacznie wyższą przeżywalność niż pozostali ranni. Historia „Anielskiego Blasku” stanowi jedno z najbardziej osobliwych skrzyżowań brutalnej historii wojny secesyjnej z procesami biologicznymi, które przez ponad wiek uznawano za niewytłumaczalną anomalię.

RZEŹ POD SHILOH

   Kwiecień 1862 roku zapisał się w historii Stanów Zjednoczonych jako moment brutalnego otrzeźwienia. Bitwa pod Shiloh, znana również jako bitwa pod Pittsburg Landing, rozegrała się w południowo-zachodnim Tennessee i była najbardziej krwawym starciem na kontynencie amerykańskim do tamtego czasu. Wojska Unii pod dowództwem generała Ulyssesa S. Granta starły się z siłami Konfederacji dowodzonymi przez Alberta Sidneya Johnstona. 

   Skala rzezi była bezprecedensowa. W ciągu zaledwie dwóch dni walk, 6 i 7 kwietnia, śmierć poniosło lub zostało rannych ponad 23.000 żołnierzy obu stron. Bilans ofiar przewyższał łączną liczbę strat we wszystkich dotychczasowych wojnach prowadzonych przez młode państwo amerykańskie.

  Chaos bitewny oraz bagnisty, zalesiony teren sprawiły, że służby medyczne obu stron zostały całkowicie sparaliżowane. Tysiące rannych żołnierzy pozostało na polu bitwy przez wiele godzin, a w niektórych przypadkach nawet przez dwie doby, czekając na ewakuację. Warunki pogodowe drastycznie pogorszyły sytuację. Ulewne deszcze zamieniły grunt w błotnistą maź, a temperatura w nocy spadła drastycznie, potęgując cierpienie ludzi uwięzionych w pasie ziemi niczyjej. Wielu z nich cierpiało na zaawansowaną hipotermię, leżąc w przemoczonych mundurach na wilgotnej, zimnej ziemi Tennessee.

ANIELSKI BLASK

   W tych mrocznych okolicznościach świadkowie odnotowali zjawisko, które przez kolejne dziesięciolecia balansowało na granicy medycznego mitu i religijnego cudu. Gdy zapadła noc, niektórzy żołnierze zauważyli, że ich otwarte rany zaczynają emitować słabe, błękitno-zielone światło. 

   Blask był na tyle wyraźny, że widzieli go zarówno sami poszkodowani, jak i wojskowi sanitariusze docierający do nich w ciemnościach. 

  Zjawisko to nazwano anielskim blaskiem (ang. Angel’s Glow), ponieważ żołnierze, których rany świeciły w mroku, wykazywali zdumiewająco wyższy wskaźnik przeżywalności niż ci, u których luminescencja nie wystąpiła.

   W XIX-wiecznych realiach medycznych, gdzie pojęcie aseptyki praktycznie nie istniało, a zakażenia takie jak gangrena czy posocznica były niemal pewnym wyrokiem śmierci, świecące rany stały się symbolem boskiej interwencji. Lekarze polowi zauważyli, że rany emitujące blask nie tylko goiły się szybciej, ale również rzadziej ulegały infekcjom gnilnym. 

   Przez blisko 140 lat zagadka ta pozostawała niewyjaśniona, figurując w kronikach wojny secesyjnej jako niewytłumaczalna anomalia, często traktowana przez historyków z dużym sceptycyzmem jako efekt zbiorowej halucynacji wywołanej szokiem i wycieńczeniem.

DOCIEKLIWI LICEALIŚCI

   Przełom nastąpił dopiero w 2001 roku, a jego autorami nie byli doświadczeni biolodzy, lecz dwaj uczniowie szkoły średniej: Bill Martin i Jonathan Curtis. 

   Bill Martin, którego matka była mikrobiologiem w Agricultural Research Service (USDA), zainteresował się historią anielskiego blasku pod wpływem opowieści swojego dziadka, wielkiego pasjonata historii amerykańskiej wojny secesyjnej. 

  Relacje o tajemniczym blasku wydobywającym się z ran żołnierzy bardzo go zaintrygowały. Dlatego postanowił zbadać, czy istnieją mikroorganizmy zdolne do wywołania opisywanego efektu. 

   Razem ze swoim kolegą Jonathanem Curtisem zaczęli drążyć temat w ramach szkolnego projektu naukowego. Nie mieli laboratoriów klasy uniwersyteckiej. Nie prowadzili badań klinicznych. Skupili się więc na tym, co było w ich zasięgu: przeanalizowali relacje historyczne, sprawdzili właściwości bakterii, uwzględnili temperaturę ciała rannych. 

   Na koniec połączyli wszystkie zebrane fakty w jedną logiczną hipotezę. Ich badania doprowadziły do zidentyfikowania bakterii Photorhabdus luminescens, która naturalnie występuje w glebie i wykazuje unikalne właściwości bioluminescencyjne.

NIEZWYKŁA BAKTERIA

   Photorhabdus luminescens nie jest organizmem samodzielnym w kontekście swojego cyklu łowieckiego; żyje w ścisłej symbiozie z nicieniami z rodzaju Steinernema. Nicienie te przenikają do ciał owadów i ich larw żyjących w glebie, gdzie uwalniają bakterie P. luminescens. 

   Bakterie te pełnią kluczową funkcję: zabijają owada-gospodarza, a następnie wytwarzają koktajl substancji chemicznych, które sterylizują zwłoki, eliminując inne mikroorganizmy, które mogłyby konkurować o zasoby pokarmowe. W procesie tym bakterie emitują charakterystyczne, błękitne światło, które zdaniem badaczy prawdopodobnie służy do wabienia kolejnych ofiar.

   Kluczowym elementem układanki był jednak opór bakterii na temperaturę. W normalnych warunkach temperatura ludzkiego ciała (ok. 37°C) jest zbyt wysoka, aby Photorhabdus luminescens mogła przetrwać i emitować światło. Jednakże żołnierze pod Shiloh, leżący godzinami w deszczu i chłodzie, znajdowali się w stanie głębokiej hipotermii.

  To drastyczne obniżenie ciepłoty ciała rannych stworzyło idealne środowisko dla bakterii, które przeniknęły do ran z zanieczyszczonej gleby Tennessee. Bakterie te, sterylizując rany z innych patogenów w celu zabezpieczenia „własnego” terytorium, nieświadomie ratowały życie żołnierzom, działając jak naturalny antybiotyk.

POSTSCRIPTUM

   Zjawisko anielskiego blasku jest rzadkim przypadkiem, w którym ekstremalne warunki środowiskowe i specyficzny ekosystem mikroorganizmów doprowadziły do powstania naturalnej bariery ochronnej w czasach poprzedzających odkrycie antybiotyków. 

   Choć dla współczesnej nauki jest to dowód na złożoność symbiozy międzygatunkowej, dla tysięcy rannych w 1862 roku błękitne światło pozostawało jedyną nadzieją w mroku wojennego horroru. To, co przez wiek uważano za cud, okazało się brutalną, lecz zbawienną strategią przetrwania bakterii glebowych. 

Źródła:

- Matt Soniak: „Why Some Civil War Soldiers Glowed in the Dark” („Mental Floss”), 05.04.2012

- Sharon Durham: „Students May Have Answer for Faster-Healing Civil War Wounds that Glowed” („Agricultural Research Service”), 29.05.2001.

- James Byrne: „Photorhabdus luminescens: The Angel's Glow” („The Naked Scientists”), 25.02.2011.

- Josh Crane: „Angel's Glow: From Civil War Folklore To Winning Science Fair Project” („WBUR”), 21.08.2020.

- Scott Sills: „Phosphorescence and Potential Antibiosis Secondary to Photorhabdus Luminescens Wound Contaminations at the Battle of Shiloh, Tennessee 1862” („International Journal of Medical Science and Clinical Research Studies Vol. 3”), 03/2023.

- Jiao Pan, Emily Williams, Way Sung, Michael Lynch, Hongan Long: „The insect-killing bacterium Photorhabdus luminescens has the lowest mutation rate among bacteria” („Springer Nature”), 31.08.2020.

- Andrew Haynes: „Glowing wounds and angelic bacteria” („The Pharmaceutical Journal”), 22.06.2015.

- Sharon Durham: „Students May Have Answer for Faster-Healing Civil War Wounds that Glowed” („Agricultural Research Service”), 29.05.2001.